Niskie ciśnienie u seniora – jak je bezpiecznie podnieść?

niskie ciśnienie krwi u seniora

Senior wstaje rano z łóżka i nagle kręci mu się w głowie. Musi usiąść, bo czuje, że za chwilę straci równowagę. Tak może objawiać się niskie ciśnienie krwi, czyli hipotonia. U osób starszych problem ten zasługuje na szczególną uwagę, ponieważ może prowadzić do omdleń i niebezpiecznych upadków.

Nie każdy niski wynik na ciśnieniomierzu oznacza jednak chorobę. Znaczenie ma przede wszystkim samopoczucie seniora, przyjmowane leki i to, czy ciśnienie obniżyło się nagle. Wyjaśniam, jak rozpoznać niepokojące objawy, co zrobić przy nagłym osłabieniu i jakie codzienne nawyki pomagają ograniczyć spadki ciśnienia.

Jakie ciśnienie jest za niskie u starszej osoby?

Za niskie ciśnienie tętnicze często uznaje się wartości poniżej 90/60 mmHg, choć u niektórych osób objawy pojawiają się również przy wyższych wynikach. Dlatego sam odczyt z ciśnieniomierza nie wystarcza do oceny zagrożenia.

Przykładowo senior z ciśnieniem 95/60 mmHg, który czuje się dobrze, niekoniecznie potrzebuje leczenia. Inaczej wygląda sytuacja, gdy podobnemu wynikowi towarzyszą zawroty głowy, osłabienie albo omdlenie.

U osób starszych szczególnie częsta jest hipotonia ortostatyczna. Dochodzi do niej podczas wstawania z łóżka lub krzesła. Rozpoznaje się ją, gdy w ciągu trzech minut od przyjęcia pozycji stojącej ciśnienie skurczowe spada o co najmniej 20 mmHg lub rozkurczowe o 10 mmHg.[1]

Dlaczego senior ma niskie ciśnienie?

Wraz z wiekiem naczynia krwionośne tracą elastyczność, a organizm wolniej reaguje na zmianę pozycji ciała. Kiedy senior gwałtownie wstaje, krew przemieszcza się w kierunku nóg. Układ krążenia nie zawsze potrafi odpowiednio szybko wyrównać ciśnienie.

Do najczęstszych przyczyn i czynników sprzyjających niedociśnieniu należą:

  • Odwodnienie – szczególnie podczas upałów, gorączki lub przyjmowania leków moczopędnych.
  • Przyjmowane leki – między innymi niektóre preparaty na nadciśnienie, leki przeciwdepresyjne i stosowane w chorobie Parkinsona.
  • Choroby serca – mogą utrudniać utrzymanie odpowiedniego przepływu krwi.
  • Cukrzyca i choroba Parkinsona – mogą zaburzać działanie nerwów odpowiedzialnych za regulację ciśnienia.
  • Długotrwałe leżenie – osłabia zdolność organizmu do przystosowania się do pozycji stojącej.

Ciśnienie może również spadać po posiłku, szczególnie obfitym i bogatym w węglowodany. Takie zjawisko nazywa się hipotonią poposiłkową. Jeśli senior regularnie słabnie po śniadaniu lub obiedzie, dobrze zanotować tę zależność i powiedzieć o niej lekarzowi.[2]

Jak rozpoznać objawy niskiego ciśnienia u seniora?

Niedociśnienie nie zawsze powoduje wyraźne dolegliwości. Czasami pierwszym sygnałem jest większe zmęczenie albo konieczność przytrzymania się mebli podczas wstawania.

Najczęściej pojawiają się następujące objawy:

  • Zawroty głowy, szczególnie po zmianie pozycji.
  • Mroczki przed oczami i chwilowe zaburzenia widzenia.
  • Osłabienie, senność i trudności z koncentracją.
  • Nudności, zimne dłonie i bladość skóry.
  • Chwiejny chód, uczucie zbliżającego się omdlenia lub utrata przytomności.

Niepokojące są zwłaszcza powtarzające się zawroty głowy podczas nocnego korzystania z toalety. Senior może wtedy upaść, zanim zdąży usiąść lub znaleźć podparcie. Nawet jeśli objawy szybko mijają, nawracające epizody wymagają konsultacji lekarskiej.

Co zrobić, gdy starsza osoba ma nagle niskie ciśnienie?

Jeśli senior nagle słabnie, najważniejsze jest zapobieżenie upadkowi. Nie należy zachęcać go do chodzenia ani wykonywania ćwiczeń w pozycji stojącej.

Postępuj w następującej kolejności:

  1. Pomóż seniorowi usiąść lub się położyć. Jeśli nie ma duszności ani innych przeciwwskazań, można lekko unieść nogi.
  2. Sprawdź samopoczucie i świadomość. Zapytaj o ból w klatce piersiowej, duszność i kołatanie serca.
  3. Zmierz ciśnienie i puls. Zapisz wynik oraz godzinę pomiaru. Nie opóźniaj wezwania pomocy, jeśli występują objawy alarmowe.
  4. Podaj wodę. Możesz to zrobić, jeśli senior jest w pełni przytomny, bezpiecznie połyka i nie ma zaleconego ograniczenia płynów.
  5. Nie pozwalaj gwałtownie wstawać. Po ustąpieniu dolegliwości pomóż seniorowi powoli zmienić pozycję.

Dzwoń pod numer 112 lub 999, jeśli pojawia się ból w klatce piersiowej, silna duszność, utrata przytomności, zaburzenia świadomości albo objawy udaru. Jeśli senior jest nieprzytomny i nie oddycha prawidłowo, rozpocznij resuscytację zgodnie z instrukcjami dyspozytora.

Jak bezpiecznie podnieść niskie ciśnienie u seniora?

Przy nawracającym niedociśnieniu najczęściej zaczyna się od zmiany codziennych nawyków. Celem nie jest osiągnięcie konkretnej liczby na ciśnieniomierzu, lecz ograniczenie objawów i umożliwienie bezpiecznego poruszania się.[3]

Regularne picie wody

Odwodnienie zmniejsza objętość krwi krążącej w organizmie i może nasilać spadki ciśnienia. Pomaga regularne picie niewielkich porcji wody w ciągu dnia, zamiast wypijania dużej ilości jednorazowo.

Ilość płynów trzeba dostosować do stanu zdrowia. Przy niewydolności serca lub chorobach nerek zwiększanie spożycia wody bez konsultacji może być niebezpieczne. Nie należy więc automatycznie stosować zaleceń picia kilku litrów dziennie.

Powolne wstawanie z łóżka

Przed wstaniem senior powinien przez chwilę poruszać stopami i napiąć mięśnie łydek. Następnie usiąść na brzegu łóżka, odczekać i dopiero wtedy wstać, najlepiej z podparciem.

Pomocne może być również unikanie długiego stania, gorących kąpieli i przegrzanych pomieszczeń. Wysoka temperatura rozszerza naczynia krwionośne i sprzyja spadkom ciśnienia.

Mniejsze i częstsze posiłki

Jeżeli ciśnienie spada po jedzeniu, lepiej podzielić dzienną porcję jedzenia na mniejsze posiłki. Szczególnie istotne jest ograniczenie jednorazowego spożywania dużych ilości cukrów prostych.

Kawa może przejściowo podnieść ciśnienie u niektórych osób, ale nie zastępuje leczenia. Podobnie zwiększenie ilości soli w diecie powinno odbywać się wyłącznie po uzgodnieniu z lekarzem, zwłaszcza przy nadciśnieniu, chorobach serca i nerek.[3]

Codzienny, bezpieczny ruch

Regularne spacery, lekka gimnastyka i ćwiczenia mięśni nóg pomagają utrzymać sprawność. Aktywność należy dostosować do możliwości seniora. Jeśli podczas ćwiczeń pojawiają się zawroty głowy, trzeba je przerwać i odpocząć w bezpiecznej pozycji.

Kiedy niskie ciśnienie wymaga wizyty u lekarza?

Do lekarza należy zgłosić się, gdy spadki ciśnienia powtarzają się, utrudniają chodzenie albo pojawiły się po zmianie leków. Nie wolno samodzielnie odstawiać preparatów na nadciśnienie, nawet jeśli wynik pomiaru wydaje się zbyt niski.

Pomocne będą zapisane pomiary ciśnienia i pulsu, godziny występowania objawów oraz lista przyjmowanych leków. Lekarz może sprawdzić ciśnienie w pozycji leżącej i stojącej, ocenić nawodnienie oraz zlecić odpowiednie badania.

Jeżeli zmiana nawyków nie wystarcza, czasami potrzebne jest leczenie farmakologiczne. Dobiera je lekarz, uwzględniając inne choroby i ryzyko nadmiernego wzrostu ciśnienia w pozycji leżącej.

Podsumowanie

Niskie ciśnienie u seniora nie zawsze oznacza chorobę, ale nawracających zawrotów głowy i omdleń nie wolno lekceważyć. Najważniejsze jest bezpieczne reagowanie na nagłe osłabienie, regularne nawodnienie, powolne wstawanie i kontrola przyjmowanych leków. Jeśli objawy się powtarzają, potrzebna jest konsultacja lekarska. Dzięki temu można ograniczyć ryzyko upadków i pomóc seniorowi zachować samodzielność.

Bibliografia

[1] Shibao C., Lipsitz L.A., Biaggioni I. Evaluation and treatment of orthostatic hypotension. Journal of the American Society of Hypertension. 2013;7(4):317-324. DOI: 10.1016/j.jash.2013.04.006.

[2] Shibao C.A., Biaggioni I. Management of Orthostatic Hypotension, Postprandial Hypotension, and Supine Hypertension. Seminars in Neurology. 2020;40(5):515-522. DOI: 10.1055/s-0040-1713886.

[3] Arnold A.C., Shibao C. Current Concepts in Orthostatic Hypotension Management. Current Hypertension Reports. 2013;15(4):304-312. DOI: 10.1007/s11906-013-0362-3.