Aktywizacja seniora nie oznacza wypełniania każdej wolnej chwili ćwiczeniami, grami czy wyjściami z domu. Dobrze dobrane zajęcie powinno przede wszystkim odpowiadać możliwościom i zainteresowaniom starszej osoby. Czasem będzie to spacer, innym razem rozmowa przy starych fotografiach, wspólne gotowanie albo partia kart.
Przez lata kontaktu z osobami starszymi zauważyłam, że najwięcej daje nie samo znalezienie zajęcia, ale pozostawienie seniorowi wyboru. Dorosły człowiek nadal chce decydować, co lubi i na co ma dziś siłę. Dlatego zamiast układać plan za seniora, lepiej zapytać go o zainteresowania i zaproponować kilka możliwości.
Jak dobrać aktywność do możliwości seniora?
Nie istnieje zestaw zajęć odpowiedni dla wszystkich osób starszych. Jedna osoba będzie zadowolona z godzinnego spotkania w klubie seniora, druga szybko się zmęczy i znacznie lepiej odnajdzie się podczas spokojnej rozmowy w domu.
Przed wyborem zajęcia sprawdź przede wszystkim:
- sprawność ruchową – czy senior może swobodnie chodzić, stać i wykonywać drobne ruchy rękami;
- wzrok i słuch – małe elementy gry albo ciche polecenia mogą niepotrzebnie utrudniać zabawę;
- koncentrację – długie instrukcje i kilka zadań wykonywanych jednocześnie mogą być zbyt obciążające;
- zainteresowania – osoba, która nigdy nie lubiła malować, nie musi nagle polubić zajęć plastycznych tylko dlatego, że jest seniorem;
- samopoczucie danego dnia – zmęczenie jest wystarczającym powodem, żeby skrócić zajęcia albo przełożyć je na inny termin.
Nie namawiałabym również na siłę. Jeśli starsza osoba nie chce brać udziału w aktywności, dobrze najpierw ustalić dlaczego. Może nie słyszeć instrukcji, obawiać się, że sobie nie poradzi, źle czuć się w dużej grupie albo po prostu nie lubić proponowanego zajęcia.
Jakie zajęcia można zaproponować seniorowi?
Najlepsze aktywności często nie wymagają specjalistycznego sprzętu ani dużych wydatków. Wiele z nich można zorganizować we własnym domu.
1. Spacer z konkretnym celem
Zamiast proponować tylko „wyjście na spacer”, można nadać mu temat. Obejrzyjcie ogródki w okolicy, poszukajcie pierwszych oznak jesieni, zróbcie kilka zdjęć albo odwiedźcie miejsce, które senior pamięta sprzed wielu lat. Rozmowa pojawia się wtedy naturalnie.
2. Album wspomnień
Stare fotografie, pocztówki czy zdjęcia miejsc mogą stać się początkiem ciekawej rozmowy. Możecie wspólnie podpisać fotografie i stworzyć rodzinny album. Nie zamieniaj jednak wspomnień w przesłuchanie. Jeśli senior nie chce mówić o jakimś okresie życia, uszanuj to.
3. Muzyka z młodości
Przygotuj kilka piosenek znanych seniorowi. Możecie ich po prostu słuchać, rozpoznawać wykonawców, przypominać sobie inne utwory albo rozmawiać o czasach, z którymi dana muzyka się kojarzy. Osoby lubiące śpiewać mogą również urządzić domowe wspólne śpiewanie.
4. Gry planszowe i karty
Domino, warcaby, karty czy prosta gra planszowa mogą być dobrym pretekstem do wspólnego spędzenia czasu. Jeśli senior gorzej widzi, wybieraj gry z dużymi, czytelnymi elementami. Przy trudnościach z koncentracją lepsze będą proste zasady niż rozbudowana gra wymagająca zapamiętywania wielu reguł.
5. Krzyżówki, zagadki i ćwiczenia pamięci
Można wspólnie rozwiązywać krzyżówki, kończyć znane powiedzenia, wymieniać miasta na wybraną literę albo przypominać sobie nazwy kwiatów czy potraw. Takiego zadania nie należy traktować jak egzaminu. Jeśli senior nie zna odpowiedzi, podpowiedz albo przejdźcie dalej.
6. Czytanie i rozmowa
Nie zawsze trzeba czytać całą książkę. Czasami wystarczy krótki artykuł, opowiadanie albo fragment wspomnień. Później można porozmawiać o tym, co seniora zainteresowało. Przy problemach ze wzrokiem dobrym rozwiązaniem może być audiobook.
7. Rękodzieło i prace artystyczne
Malowanie, szydełkowanie, robienie na drutach, haftowanie, kolaże czy tworzenie kartek okolicznościowych dają wiele możliwości. Dobieraj materiały do sprawności dłoni i wzroku. Nie oceniaj efektu jak pracy konkursowej. Liczy się przede wszystkim przyjemność z wykonywania zajęcia.
8. Gotowanie i domowe obowiązki
Aktywizacja nie musi wyglądać jak specjalnie przygotowane zajęcia. Obieranie warzyw, mieszanie składników, składanie prania czy podlewanie kwiatów pozwala nadal uczestniczyć w zwyczajnym życiu domu. Jeśli dana czynność jest bezpieczna i możliwa do wykonania, nie warto automatycznie wyręczać seniora.
9. Rośliny i ogród
Osoba mająca dostęp do ogrodu może sadzić kwiaty, podlewać je albo pielęgnować niewielką grządkę. Bez ogrodu wystarczy parapet. Kilka doniczek z ziołami lub kwiatami daje regularne, proste zajęcie i konkretny obowiązek.
10. Nauka obsługi telefonu i internetu
Zacznij od rzeczy, które seniorowi rzeczywiście mogą się przydać. Może to być odebranie połączenia wideo, wysłanie zdjęcia rodzinie, użycie komunikatora lub znalezienie informacji w internecie. Pokazuj jedną czynność naraz i pozwól ją samodzielnie powtórzyć.
11. Spotkania z innymi ludźmi
Klub seniora, Uniwersytet Trzeciego Wieku, spotkanie sąsiedzkie, wolontariat czy regularna kawa z znajomą osobą mogą być równie ważną formą aktywności jak ćwiczenia. Nie każdy lubi duże grupy. Dla części seniorów lepszy będzie stały kontakt z jedną lub dwiema osobami.
12. Ruch dopasowany do możliwości
Spacer, taniec, spokojna gimnastyka czy proste ruchy wykonywane na siedząco można dostosować do sprawności starszej osoby. Rodzaj wysiłku powinien uwzględniać jej stan zdrowia oraz ewentualne zalecenia specjalistów. Jeśli konkretna aktywność powoduje ból albo wyraźne pogorszenie samopoczucia, nie należy jej forsować.
Czego unikać podczas aktywizowania seniora?
Najczęstszy błąd to traktowanie starszej osoby jak dziecka. Sama kolorowanka, gra czy zabawa słowna nie musi być infantylna. Znaczenie ma sposób jej zaproponowania. Dorosłemu można zaoferować kolorowanie złożonych wzorów, pracę z reprodukcją obrazu, historią lokalną, muzyką z jego młodości czy fotografią.
Drugim błędem jest przejmowanie wszystkich decyzji. Senior powinien mieć prawo odmówić, wybrać inne zajęcie albo zakończyć je wcześniej. Możesz zapytać, na co ma ochotę dzisiaj i co chciałby zrobić podczas następnego spotkania. Takie pytanie daje znacznie więcej niż gotowy harmonogram narzucony bez konsultacji.
Podsumowanie
Aktywizacja seniora nie musi oznaczać organizowania kolejnych atrakcji. Najlepsze zajęcia są dopasowane do zdrowia, możliwości, zainteresowań i samopoczucia konkretnej osoby. Spacer, muzyka, gotowanie, karty czy pielęgnowanie kwiatów mogą mieć dużą wartość, jeśli senior naprawdę chce w nich uczestniczyć. Najważniejsze są wybór, samodzielność i traktowanie starszej osoby jak dorosłego człowieka.